एका शङ्का

आम् अवश्यं द्वयोः वाक्ययोर्मध्ये अर्थभेदः अस्ति अतः अत्र वक्तुः विवक्षा एव द्रष्टव्या भवति।
वक्ता किं बोधयितुमिच्छति तदत्र द्रष्टव्यम्।

अन्ते एकं वाक्यं वदामि - आप्तोच्चारितः शब्दः प्रमाणमित्यत्र, शब्दप्रामाण्ये योग्यताकाङ्क्षासन्निधयः अपेक्षन्ते, तत्र योग्यताभावात् यथा अग्निना सिञ्चति इति न भवति तद्वत् व्याघ्रौ सिंहौ खादतः अथवा सिंहौ व्याघ्रौ खादतः इति लोकदर्शनाभावात् वाक्यम् अप्रामाणिकं भवति।

पुनः वच्मि, व्याकरणदिशा वाक्यं साधु अस्ति। शब्दक्रमव्यत्यये संशयस्थानमपि अस्ति।

भवतः प्रश्नः युक्त एव। संस्कृते शब्दक्रमस्य स्वातन्त्र्यम् अस्ति इति सामान्यतया उक्तं भवति एव। “व्याघ्रौ सिंहौ खादतः / सिंहौ व्याघ्रौ खादतः” इति उभयवाक्ये व्याकरणदृष्ट्या उभयार्थसम्भवः अस्ति, यतः उभयपदयोः प्रथमा–द्वितीययोः रूपसाम्यं विद्यते। अतः केवलं शब्दक्रमपरिवर्तनेन अर्थनिश्चयः न शक्यते।

किञ्च उचितमुक्तं राहुलमहोदयेन।
एतत् अवश्यं स्वीकरणीयं यत् योग्यतादृष्ट्यापि अत्र अर्थनिर्णयः न सिद्ध्यति।
यतः लोकव्यवहारे—
सिंहस्य व्याघ्रभक्षणं न नित्यं न च सुप्रसिद्धम्,
तथा व्याघ्रस्य सिंहभक्षणम् अपि न सुप्रसिद्धम्।

अतः उभयार्थः अवास्तवम् / अप्रसिद्धम्, न कश्चन अर्थः योग्यता-प्रमाणेन निश्चीयते। अतः स्पष्टं भवति यत्— “व्याघ्रौ सिंहौ खादतः / सिंहौ व्याघ्रौ खादतः” इति वाक्यद्वये व्याकरणतः द्वौ अर्थौ सम्भवतः, योग्यतादृष्ट्यापि कश्चन अर्थः न विशेषतया समर्थ्यते। तस्मात् एतत् वाक्यं अर्थनिर्णयार्थं अयोग्यम् उदाहरणम्। अत्र शब्दक्रमपरिवर्तनस्य अर्थाभेदं दर्शयितुं न शक्यते, यतः अर्थः एव आदौ अनिश्चितः।

अतः निष्कर्षः— संस्कृतवाक्येषु शब्दक्रमस्वातन्त्र्यं तदा एव अर्थाभेदं जनयति, यदा विभक्तिभेदेन अथवा योग्यता-प्रमाणेन अर्थः पूर्वमेव निश्चितः भवति।