पुस्तकपरिचयः - अभिषेकनाटकम् (11)

अभिषेकनाटकम्: 

________________________________________

१. परिचयः (Introduction)

• संस्कृतम्: 'अभिषेकनाटकम्' महाकवि-भासविरचितेषु त्रयोदश-नाटकेषु (भास-नाटक-चक्रे) अन्यतमं वर्तते।
• आङ्ग्ल-अनुवादः: 'Abhisheka-natakam' is one of the thirteen plays in the Bhasa-nataka-chakram composed by the great poet Bhasa.

२. कथा-आधारः (Source Material)

• संस्कृतम्: अस्य नाटकस्य कथा वाल्मीकि-रामायणस्य किष्किन्धा-काण्डतः युद्ध-काण्ड-पर्यन्तं व्यापृता अस्ति।
• आङ्ग्ल-अनुवादः: The plot of this play is based on the Valmiki Ramayana, covering the events from Kishkindha Kanda to Yuddha Kanda.

३. नामकरणस्य रहस्यम् (The Secret of the Title)

• संस्कृतम्: नाटके वारद्वयं 'अभिषेकः' भवति - प्रथमे सुग्रीवस्य तथा अन्ते रामस्य। अतः अस्य नाम 'अभिषेकम्' इति सार्थकम्।
• आङ्ग्ल-अनुवादः: There are two 'coronations' (Abhisheka) in the play—first of Sugriva and finally of Rama. Hence, the title is meaningful.

४. अङ्क-योजना (Structure of Acts)

• संस्कृतम्: अस्मिन् नाटके षट् (६) अङ्काः सन्ति। प्रत्येकस्मिन् अङ्के प्रमुख-रामायण-घटनानां चित्रणं विद्यते।
• आङ्ग्ल-अनुवादः: This play consists of six (6) acts. Each act depicts major events from the Ramayana.

५. वालि-वध-प्रसङ्गः (The Episode of Vali's Death)

• संस्कृतम्: प्रथम-अङ्के वालि-वधस्य वर्णनं अस्ति। अत्र भासः वालिनः चरित्रं न केवलं दुष्टरूपेण, अपितु अन्तकाले पश्चात्ताप-युक्त-वीर-रूपेण अपि चित्रितवान्।
• आङ्ग्ल-अनुवादः: The first act describes the slaying of Vali. Here, Bhasa portrays Vali not just as a villain but also as a heroic figure filled with repentance in his final moments.

६. सुग्रीव-राज्याभिषेकः (Coronation of Sugriva)

• संस्कृतम्: द्वितीये अङ्के रामस्य साहाय्येन सुग्रीवस्य किष्किन्धायाः राज्यासनम् अलङ्कृतं भवति, यः प्रथमः अभिषेकः अस्ति।
• आङ्ग्ल-अनुवादः: In the second act, with Rama's help, Sugriva ascends the throne of Kishkindha, marking the first coronation.

७. हनुमान् तथा सीता-दर्शनम् (Hanuman and the Meeting with Sita)

• संस्कृतम्: तृतीये अङ्के हनुमान् लङ्कां गत्वा अशोक-वाटिकायां सीतां पश्यति। अत्र सीतायाः दुःखस्य रामस्य च विरहस्य मार्मिकं वर्णनं वर्तते।
• आङ्ग्ल-अनुवादः: In the third act, Hanuman goes to Lanka and finds Sita in the Ashoka garden. There is a touching description of Sita's sorrow and Rama's separation.

८. समुद्र-लङ्घनं तथा सेतु-बन्धः (Crossing the Ocean and Setu Bandha)

• संस्कृतम्: चतुर्थे पञ्चमे च अङ्के रामस्य समुद्र-लङ्घनम्, विभीषण-शरणम्, तथा लङ्का-युद्धस्य आरम्भः दर्शितः।
• आङ्ग्ल-अनुवादः: The fourth and fifth acts show Rama crossing the ocean, Vibhishana taking refuge, and the commencement of the war in Lanka.

९. राम-रावण-युद्धम् (The Battle of Rama and Ravana)

• संस्कृतम्: षष्ठे अङ्के राम-रावणयोः घोर-युद्धं भवति। अन्ते रावणस्य वधः भवति तथा धर्मस्य विजयः जायते।
• आङ्ग्ल-अनुवादः: The sixth act features the fierce battle between Rama and Ravana. Ultimately, Ravana is slain, and righteousness triumphs.

१०. राम-पट्टाभिषेकः (Coronation of Lord Rama)

• संस्कृतम्: नाटकस्य अन्ते रामः अयोध्यां प्रत्यागच्छति। वसिष्ठादिभिः ऋषिभिः रामस्य राज्याभिषेकः क्रियते, येन नाटकं समाप्तं भवति।
• आङ्ग्ल-अनुवादः: At the end of the play, Rama returns to Ayodhya. The sages led by Vasistha perform the coronation of Rama, which concludes the play.

पङ्क्तयः - दण्डितस्त्वं हि दण्ड्यत्वाद्, अदण्ड्यो नैव दण्ड्यते

#अभिषेकम् #रामः #नाटकम् #संस्कृतनाटकम् #भासः #natakam #bhasha #sanskritdrama #drama #drrahulmaity #rahul #rahulmaity #abhishekam