अर्कज्योतिचक्रवर्ती 
१/१०/२०२६, ९:२६:१७ अ (1/10/2026, 9:26:17 PM)
॥ श्रीः ॥
अथ त्रिंशतवर्षशतसंचितशिशिरोपमर्दशीतले जरठवटवृक्षजटामण्डलनिभकठिनगुलभग्रन्थिबन्धुरे निरन्तरचरणन्यासमसृणीकृतपाषाणकुट्टिमे सुरालयगर्भगृहाङ्गणे निषण्णा मातेति भक्तजनैः संबोध्यमानापि तरुणनर्तकीभिः पाषाणस्तम्भ इव लीलया परिह्रियमाणा धूसरप्रदोषप्रकाशावगुण्ठिते कोणैकदेशे शुष्कपर्णध्वनिसदृशवाग्जर्जरिताङ्गी माधवी नाम वृद्धा नर्तकी समवर्तत॥
सा च पुरस्तादेवाभिनयन्तीं ललिताभिधानां नवयौवनां नर्तकीमपश्यद्या च अनासादितप्रहारव्यापारा निशितखड्गलेखेव निर्मलकान्तिः इतिहासलेशरहितापि केवलदर्पणसौन्दर्यगर्विता गोपीनां कृष्णे रतिभावमभिनयन्त्यपि शून्यहृदया प्रेक्षकानुरञ्जनमात्रव्यसनिनी यन्त्रपुत्तलिकेव नृत्यति स्म॥
तस्यास्तत् भावशून्यं कौशलमालोक्य दन्तपीडामिवानुभवन्ती माधवी शुष्कपर्णमर्मरपरुषेण स्वरेण "विरम्यताम्" इत्यादिदेश॥ तत् श्रुत्वा ललिता कोपस्फुरिताधरा "मातः लयस्तु शुद्ध एवासीत्" इति प्रत्यवादात्॥
तदा माधवी विरलधवलकेशपाशमवगुण्ठनेन छादयन्ती "अयि बाले लयस्तु केवलं गणितम् यदम्बुयन्त्रेऽपि विद्यते त्वं तु अदृष्टपूर्वमपि प्रियतममुद्दिश्य नृतसीति भावयन्ती मध्येसभां स्वकङ्कणशोभां प्रशंसतः कामपि पश्यसीव लक्ष्यसे न तु भगवन्तम्" इति सोल्लुण्ठमवोचत्॥
"अहं तु विष्णवे नृत्यामि" इति वदन्त्यां ललितायां माधवी मन्दं विहस्य "न खलु त्वं तु अग्रिमासने उपविष्टाय चन्दनलोभपरिमलगन्धिने वणिजे नृत्यसि एष च विभ्रमकटाक्षः मयैव पूर्वमाविष्कृत इति जानामि" इति व्याजहार यदाकर्ण्य ललिताया मुखकमलं लज्जारुणं बभूव॥
ततः सा वृद्धा अतीतं स्मरन्ती "शृणु वत्से चत्वारिंशद्वर्षदेशीयः कालः अतीतः यदाहं गङ्गातीरादत्र समागता राज्ञो विलासं विस्मृत्य केवलं पाषाणखण्डान् चरणपातेन ताडयन्ती दिव्यामर्त्यद्वन्द्वं सेवाभावेन शमयन्ती स्थितवती" इति ब्रुवाणा पुनरुवाच "नर्तकी न सा या पदाघातैः सभां कम्पयति अपि तु सा या पारदर्शकवस्त्रेणापि गुरुभारं व्यञ्जयति पशोः सकाशात् देवत्वमाकर्षयितुं समर्था सैव नर्तकी"॥
तदनन्तरं कम्पमानौ स्वहस्तौ विलोक्य सा सखेदं जगाद "एताभ्यामेव हस्ताभ्यां कदाचित् धूर्तेभ्यो मदिरा वितीर्णा कदाचित् देवेभ्यः कर्पूरदीपः दर्शितः, नृत्य तावत्, न तु प्रदर्शनाय अपि तु आत्मविलोपाय, यदा त्वं नङ्क्ष्यसि केवलं नृत्यमेव स्थास्यति तदेव सत्यम्"॥
तदा ललिता पुनर्नृत्तमारभत किन्तु तस्याः पदस्खलने काचित् नूतना नैसर्गिकी शोभा समजायत यां दृष्ट्वा माधवी निमीलितनयना मन्दं समादिदेश "साधु, इदानीं तथा नृत्य यथा अयं पाषाणोऽपि त्वां विस्मरेत्"॥
३४ 
५७.७ सह. 
1 comments
Prema Shree
१/१०/२०२६, १०:००:४२ अ (1/10/2026, 10:00:42 PM)
कृपया इसका हिन्दी अथवा आङ्गल रूप बताएँ
१
