पापान्निवारयति योजयते हिताय
गुह्यं निगूहति गुणान् प्रकटीकरोति ।
आपद्गतं च न जहाति ददाति काले
सन्मित्रलक्षणमिदं प्रवदन्ति सन्तः ॥
पाप से बचाना, हित में लगाना, कमियाँ छिपाना और गुणों को प्रकट करना; विपत्ति में साथ न छोड़ना और समय पर मदद करना—यही सच्चे मित्र के लक्षण हैं।
---------------------------------------------------
अन्वयः (Anvaya)
(यः) पापात् निवारयति, हिताय योजयते, गुह्यं निगूहति, गुणान् प्रकटीकरोति, आपद्गतं च न जहाति, काले (सहायतां) ददाति; सन्तः इदं सन्मित्रलक्षणं प्रवदन्ति।
संस्कृत-व्याख्या (Sanskrit Meaning)
निवारयति: निवारणम् करोति, दूरीकरोति (Restrains/Prevents).
योजयते: प्रेरयति (Directs/Engages).
गुह्यं निगूहति: रहस्यानि गोपयति (Keeps secrets/hides weaknesses).
प्रकटीकरोति: विस्तारयति (Reveals/Highlights).
न जहाति: न त्यजति (Does not abandon).
सन्तः: विद्वांसः, सज्जनाः वा (Wise or noble people).
भावार्थः
श्रेष्ठस्य मित्रस्य लक्षणानि एतानि सन्ति—सः मित्रं कुमार्गात् रक्षति, हितकार्ये प्रेरयति, मित्राणां दोषाणां गुप्तं करोति किन्तु गुणानां प्रशंसां करोति।
----------------------------------------------------
भर्तृहरि 'सच्चे मित्र' की एक अद्भुत कसौटी बताते हैं। एक अच्छा दोस्त वह है जो:
आपको गलत रास्ते (पाप) पर जाने से रोके।
आपको सही और हितकारी कार्यों में लगाए।
आपकी कमियों या गोपनीय बातों को छिपाकर रखे।
आपके गुणों को सबके सामने प्रकट करे।
विपत्ति आने पर आपका साथ न छोड़े और समय पड़ने पर हर संभव सहायता करे।
हम अक्सर लोकप्रियता को मित्रता मान लेते हैं, लेकिन असली मित्र वह है जो आपके 'चरित्र' का रक्षक हो। यदि आपके जीवन में एक भी ऐसा व्यक्ति है जो आपको आपकी गलतियों पर टोकता है और संकट में ढाल बनकर खड़ा रहता है, तो आप दुनिया के सबसे धनी व्यक्ति हैं।
----------------------------------------------------
This verse serves as a timeless guide for Authentic Friendship. According to the wise, a true friend:
Leads you away from harmful actions (Papa).
Directs you toward your own well-being (Hita).
Keeps your vulnerabilities or secrets safe.
Highlights your virtues and strengths to the world.
Never abandons you in times of crisis and gives support when needed most.
True friendship is not just about having fun; it is a moral partnership. A real friend acts as a mirror that reflects your best self and a wall that protects you during your worst times. Value quality over quantity in your social circle.
#Sanskrit #Motivation #नित्यप्रेरणा